Piwulang 1

 

           

                                                                               

Wacan naratif yaiku wacan kang mbudidaya nyritakake prastawa utawa kedadeyan kanthi urutan waktu menyang waktu kang dijlentrehake kanthi urutan awal, tengah, lan akhir. Pamaos kaya – kaya nyekseni dhewe utawa ngalami dhewe prastawa mau. Utawa wacan kang nyritakake kanthi cetha rerangkening tumindak ing sajroning prastawa, kang winates ing sajroning wektu. wacana narasi iku adate duwe perangan pokok yaiku kedayean, paraga, lan konflik.

Ciri utawa titikane wacan narasi iku:

a.     Isi bab carita prastawa utawa kedaden.

b.     Wacan narasi iku duwe unsur tokoh/paraga, prastawa, wektu.

c.     Wacan narasi bisa awujud fiksi lan nonfiksi.

d.     Wacan narasi iku duwe tujuan nuwuhake kesan utawa pengalaman kanggo sing maca.

Wujude wacana Narasi kaya ngisor iki:

1.       Narasi Informatif

Wacan narasi informatif iku biasane duwe tujuan menehi informasi kanthi trep ngenani sawijining prastawa kanthi maksud njembarake seserepan prastawa marang wong liya.

2.        Narasi Ekspositoris

Narasi Ekspositoris yaiku wacana kang mung menehi katrangan lugu/ apa anane.

Upamane : Siswa nyeritakake kedadeyan ana ing jero kelas nalika piwulangan Basa Jawa. utawa kanca nyritakake kedadeyan kang diweruhi nalika dolan.

3.     Narasi Artistik

Wacan narasi artistik iku wujud karangan kang duwe maksud lan tujuan khusus, biasane arupa amanat marang pamaos kaya-kaya nyekseni dhewe prastawa kanthi langsung.

4.     Narasi Sugestif

Narasi sugestif yaiku wacana kang ngracik kanthi runtut nganti bisa nggugah pangangen – angene wong kang maca.

Upamane : dongeng , cerkak, novel, roman.

 

A.    Pasinaon 1

Wacanen teks narasi kang awujud cerkak iki lan tulisen tegese tembung-tembung ing ngisor wacan!

Nguber Layangan Pedhot

Saben awan nganti sore wayah ketiga ing lapangan ngarep omahe Toni rame bocah padha layangan. Ing omahe, Toni bukak warung adol layangan karo kebutuhan liyane kaya kertas, bolah lan gulungan. Rega layangan kuwi murah mung Rp. 1.000. Sinambi jaga warung, ibuke ya gawe balungane layangan, yen wis akeh disetor menyang pengepul.

Saben dina ndeleng carane nggawe layangan, Toni wusanane uga bisa nggawe dhewe. Malah luwih apik ketimbang gaweyane wong tuwane. Layangane Toni diwenehi kembangan werna-werni, diwenehi buntut dawa, dimodel kapal, lan digambari kartun. Satemene mung dinggo dolanan dhewe nanging yen ana kancane sing kepingin ya bisa pesen.

“Ton, aku pesen layangan gambar buta melet kaya duwekmu sing menang kuwi ya?” pitakone Zaki.

“Menang dudu perkara layangane tapi bolahe. Yen gelasane landhep menang nggo sambitan. Buta melet kuwi kowe wani pira?” Toni nerokake iklan ing TV

 

 

“Piye yen 5000? Mengko aku tuku bolahe ing warungmu pisan,” wangsule Zaki. “Oke. Yen wis rampung mengko dak terake menyang omahmu,” tandhese Toni.

Gawe rancangane, pring diirat cilik-cilik dawa nganti alus watarane kanan kirine iratan pring mau kudu imbang. Ana balungan loro, sing ngadeg karo sing malang. Nanging sing malang ndelehe ing ndhuwur kira-kira saprolimane pring sing ngadeg. Banjur kekarone ditaleni dadi siji. Sabanjure ditempeli kertas kang wis dilim, dadi wis layangan mau. Yen wis dadi bisa diwenehi kembangan kaya buntut dawa, suwiwi, utawa ditempleki gambar.

Awan iku Toni lagi layangan. Angin gedhe maburake layangane nganti dhuwur. Ditarik-tarik karo bolah kang dadi setire. Panase srengenge ora dirasa bocah sing dolanan amarga padha keselimur rasa seneng. Sriwing-sriwing angin ngelus-elus rambute Toni sing lurus dipiyak tengah model mandarin. Yen akeh sing layangan mula langit dadi saya endah, kaya manuk miber werna-werni. Yen ana layangan pedhot, bocah ing lapangan padha nututi arep rebutan. Mlayu kesit karo ndhangak tumuju panggonan cebloke layangan kuwi, kadhang ana sing kesandhung nganti tiba. Sing nguwatirake yen mlayu ing dalan gedhe ora tolah-toleh bisa-bisa ketabrak montor.

Ora suwe ana layangan pedhot maneh, akeh bocah mlayu nututi. Nanging layangan kuwi nyangsang ing cagak listrik. Bolahe nglewer ing kabel lan wit gedhe. Zaki nggawa gantar dawa, layangane disenggek nganti kena. Udin menek wit mau nggoleki pedhotane bolah arep ditarik ben layangane kena. Ngerti kaya mangkono bapake Toni sing lagi ing omah, metu marani bocah kuwi.

“Zaki, kuwi listrik le, yen konslet trus kobongan piye?” pituture. Bapake nuturi kabeh bocah kang ana. “Udin, ayo mudhun. Mengko tiba lho!” tambahe. “Layangan kuwi regane murah tapi yen pedhot dadi rebutan. Apa sing kowe tindakake kuwi bahaya mung jalaran rebutan barang sing sepele,” imbuhe.

Yen dolanan layangan kudu ing lapangan utawa pekarangan jembar lan adoh saka kabel. Ora kena nyepelekake ing latar omah dhempet-dhempetan, apamaneh ing pinggir embong dalan gedhe. Ing desane Toni tau ana bocah nguber layangan nganti kejeglong ing pawuhan kang mentas dinggo bakaran. Bocahe mlonyoh sikile.

Saben ibuke Toni nyapu latar, kerep mrangguli yen sapune kejiret bolah layangan.

Yen wis ngono iku angel jupukane, kadhang malah bisa nyerimpeti sikil.

Bakda ashar Toni mulih saka dolanan. Ibuke isih nyapu, bapake lungguh ing emperan. “Yen ana layangan pedhot kowe ora usah melu nututi ya le. Layangan kuwi regane

murah tapi yen pedhot mesthi dadi rebutan, apa sebabe?” pitakon bapake. “Sebabe layangane sae,” wangsule Toni.

“Dudu kuwi,” jawabe bapake.

“Sebab gratis, ora usah tuku,” jarene Toni maneh.

“Uga dudu,” jawabe bapake maneh. “Ngene lo. Sebabe kuwi satemene merga beda rasane. Senajan murah tapi yen asile saka rebutan kuwi ana rasa bangga dhewe tinimbang tuku. Iya ta?” pitutur bapake.

Toni mung meneng.

“Mula kowe ya kudu bisa nguber cita-citamu senajan rekasa supaya sukses lan mongkogake wong tuwa,” tambahe ibuke.

“Inggih Pak, Buk!” jawabe Toni. Dheweke isih tetep meneng mikirake filosofi nguber layangan pedhot kuwi.

1.           Mangsuli pitakon nganggo basa karma

Unggah-ungguh basa ana werna loro yaiku:

1.                              Basa ngoko : basa kang digunakake kanggo wong sapadha-padha kang wis kulina banget (akrab banget) lan karo wong liya sing kaprenah nom. Basa ngoko ana werna loro yaiku ngoko lugu lan ngoko alus.

2.                              Basa krama : basa kang digunakake wong nom marang wong kang luwih tuwa. Basa krama ana werna loro yaiku krama lugu lan krama alus.

Yen kowe matur karo wong sing luwih tuwa, luwih apik yen matur nganggo basa krama alus. Upamane yen matur karo wong tuwa, bapak utawa ibu guru, simbah, lan sapanunggalane. Basa krama alus mau mratandhani yen kowe ngajeni utawa ngregani wong liya sing koajak omong-omongan.