Senin, 25 Agustus 2025

Piwulang 2



A.  Teks Wacan iki wacanen kanthi cetha!

 

Dhandhanggula

Laras Slendro Pathet 9

 

 

2

5

6

6

6

1

2

2

2

2

Pa

-   me

- dha -

re

wa

- si

-      ta

-     ning

a

-      ti

Sas

- mi

- ta

-    ne

nga

- u

-       rip

pu

-      ni     -     ki

·

·

·

·

·

·

·

·

·

2

2

1

1

1

1

1

1

6            1

Cu

- man

- tha

-    ka

ha

-      ni

-      ru

pu

-      jang - ga

Ma

- pan

e

-    wuh

yen

o

-      ra

we

-       ruh     - a

5

6

6

 

6

6

6

·

61

65

 

 

 

Da  -    hat       mu

- dha

hing

ba

-    tin

-      e

Tan       ju  -    me

- neng

ing

u

-      rip

-     e

 

 

·             ·               ·               ·               ·

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 


·           ·          ·

6           1          2          1          6


·

1656       6


Na -      nging  ke  -     dah       gi    -      nung - gung A   -       keh kang     nga -  ku                 a          -           ku

·

6           6          165      2          2            2            2            2             16

Dha -  tan        we -     ruh       yen         keh         nge  -     sem   -             i Pang  - ra  -   sa  -     ne           sam   -    pun  u     -             da        -           ni 6       1            1            1     1     1        1

Ha   -   mek  -  sa    ang   -  rum   -   pa    -    ka Tur       du   -   rung    wruh    ing        ra     -     sa 6             6 6 6 61 65

Ba  -           sa       kang           ka  -          lan  -           tur Ra  -           sa       kang           sa  -           tu             -          hu

5           6          1          2          2            2            2            2

Tu     -   tur        kang     ka  -       tu  -           la                     tu    -      la Ra  -   sa  - ne    ra  -         sa             pu        -           ni    -      ka


2           2          1


16        6            6            6            6          6        1          2          2

·


Ti  -      na  -    la  -     ten       ri   -        nu  -       ruh         ka  -             la  -  wan         ri  -      rih

 

 

U

-      pa

-    ya

-     nen

da

-      ra    -

pon

sam - pur - na

u

-     gi

5

6

1

6

2

165

6

 

 

 

 

 

·         ·

Mrih      pa  -   dhang - ing                    sas  -   mi  -       ta ing      ka  -  u   -             ri          -           pan  -   i             -     ra


B.        Paugerane Tembang Macapat

Tembang macapat iku duwe paugeran kang ngiket minangka titikane puisi Jawa tradhisional, kayata :

1.         Guru gatra        : cacahing gatra utawa larik saben sapada (sa-bait) tembang.

2.         Guru wilangan: cacahing wanda (suku kata) saben salarik.

3.         Guru lagu         : tibaning swara ( a, i, u, e, lan o ) ing pungkasaning larik.

Tembang macapat cacahe kabeh ana 11, paugerane beda-beda ora ana sing padha. Gatekna paugerane tembang macapat ing ngisor iki !

 

No

 

Arane Tembang

Guru gatra

Guru wilangan lan guru lagune tembang

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1.

Pocung

4

12u

6a

8i

12a

 

 

 

 

 

 

2.

Maskumambang

4

12i

6a

8i

8a

 

 

 

 

 

 

3.

Gambuh

5

7u

10u

12i

8u

8o

 

 

 

 

 

4.

Megatruh

5

12u

8i

8u

8i

8o

 

 

 

 

 

5.

Kinanthi

6

8u

8i

8a

8i

8a

8i

 

 

 

 

6.

Mijil

6

10i

6o

10e

10i

6i

6u

 

 

 

 

7.

Asmarandana

7

8i

8a

8e

8a

7a

8u

8a

 

 

 

8.

Pangkur

7

8a

11i

8u

7a

12u

8a

8i

 

 

 

9.

Durma

7

12a

7i

6a

7a

8i

5a

7a

 

 

 

10

Sinom

9

8a

8i

8a

8i

7i

8u

7a

8i

12a

 

11.

Dhandhanggula

10

10i

10a

8e

7u

9i

7a

6u

8a

12i

7a

 

C.  Watak lan Sasmitane Tembang

Saliyane kudu ngugemi paugeran ing dhuwur, yen arep ngarang tembang macapat uga perlu mangerteni yen tembang macapat nduweni watak sing beda-beda.

1.         Pocung                    : watake kendho, kanggo sembranan, guyon, cangkriman lsp.

2.         Maskumambang      : watake nalangsa, kanggo medharake rasa prihatin

3.         Gambuh                  : watak wani, wanuh, kulina, lan rumaket

4.         Megatruh                : watake sedhih, kanggo medharake rasa memelas, getun, prihatin.

5.         Kinanthi                  : watak seneng, tresna, asih

6.         Mijil                       : watake gandrung lan sengsem marang ilmu lan kaluhuran.

7.         Asmarandana          : awatak sedhih, sengsem, prihatin amarga kataman asmara.

8.         Pangkur                   : watake sereng, nantang, kanggo mituturi.

9.         Durma                     : watake galak, nantang, nesu , muntab.

10.     Sinom                     : watake grapyak semanak, sabar

11.     Dhandhanggula       : watake luwes, kewes, lan resep

Sasmitaning tembang. Tembang        macapat kang kanggo ing kasusastran adate ora diwenehi jenenge tembang apa. Kanggo ngerteni, migunakake sasmita.

Ing tembang pocung gatra sepisan pada sepisan: Bapak pocung dudu watu dudu gunung.. Tembung pocung nyasmitani yen tembang sing lagi diwaca pocung.

Sasmita tembang liyane:

Pucung     : kluwak, ancung, tetembungan wanda cung.

1)          Maskumambang : kambang, kentir, timbul.

2)          Gambuh                : mbuh, wimbuh, jumbuh, tambuh.

3)          Megatruh              : pegat, dudukwuluh, truh.

4)          Kinanthi                : kanthi, akekanthen, gandheng, kanthet.

5)          Mijil                     : metu, wetu, wiyos, rarasati, sulastri.

6)          Asmaradana          : asmara, kingkin, kasmaran, brangta, brangti, sedhih,

7)          Pangkur                : yudakanaka, mungkur, wuntat, wuri, tembung wanda kur.

8)          Durma                  : mundur, galak, tetembungan wanda dur.

9)            Sinom                  : srinata, roning kamal, pangrawit, logondhang, anom, weni, mudha, rema, truna.

10)      Dhandhanggula : manis, hartati, gula, kagakresna, sarkara, madu, dhandhang, gagak.

D.     Nulis Tembang Macapat

Nulis utawa ngarang tembang macapat ora angel, gatekna pituduh ing ngisor iki :

1.    Nemtokake tema.

Luwih dhisik temtokna temane. Banjur pilihen tembang sing watake cocok karo tema pilihanmu.

2.    Milih tetembungan jumbuh karo tema

Tetembungan mau dirangke dadi ukara-ukara kanthi nggatekake paugeran guru gatra, guru wilangan lan guru lagune tembang.

3.   Supaya luwih gampang, anggone ngarang bisa karo ditembangake saengga bisa mengerteni tembung sing dipilih wis cocok apa durung karo lagune.

4.    Garba utawa nyuda cacahing wanda bisa kanggo mbiyantu njumbuhake guru wilangan Tuladha:

nara + iswari = nareswari ratu + agung = ratwagung

5.  Baliswara yaiku rerangkening tembung ingkang nyebal saking paugeran awit kangge njangkepi guru lagu. Baliswara utawa susun walik bisa kanggo mbiyantu njumbuhake guru lagu. Tuladha:

Anoman sampun malumpat dadi Anoman malumpat sampun (kinanthi)

6.    Sandiasma yaiku asmanipun panganggit ingkang dipunsingitaken ing salebeting sekar. Sandiasma saged mapan ing awal pupuh, awal pada, awal gatra, pedhotan, wanda awal tembung, gatra, akhir gatra. Tuladha: ing Serat Ajipamasa

RA-sikaning sarkara kaesthi,

DEN-nya kedha mamardi mardawa, NGA-yawara puwarane,

BE-la-belaning kalbu,

I-nukarta niskarteng gati, RONG-as rehing ukara, Ga-garanirantuk,

WAR-ta wasitaningkuna,

SI-nung tengran:”sembah trus kaswareng bumi” TA-litining carita

  

0 comments:

Posting Komentar