Piwulang 3

 Lare-lare kelas wolu mesti sampun asring mirengaken pawarta ingkang dipun siyaraken lumantar televise utawi radio. Sampun asring ugi maos pawarta ingkang kaemot ing ariwarti utawi kalawarti, malah jaman samangke ugi lare-lare saged maos pawarta ing internet.

* ariwarti  : layang kabar kang metune saben dina tuladhane koran.

Ariwati Basa Jawa upaminipun: Parikesit, Joko Lodhang, lsp.

*kalawarti    : layang kabar kang metune mingguan utawa wulanan tuladane tabloid lan majalah.

Kalawarti basa Jaawi upaminipun: Panjebar Semangat, Jaya Baya, Pustaka Candra, lsp.

Nyemak utawi maos pawarta nggadhahi tujuan werni sekawan

1.     Saged mirengaken utawi maos pawarta kanthi sae.

2.     Saged mangertosi wosing pawarta.

3.     Saged nemtokaken pokok-pokokipun pawarta

4.     Saged nyariosaken malih isining pawarta kanthi sae.

 

A.     Wacanen pawarta ing ngisor iki, tulisen tetembungan sing durung kokngerteni tegese !

        KAGAMA JAWA TIMUR NGECULAKE EWON TUKIK ING ALAS PURWO

 

Ana maneka cara mahargya dina kamardikan Republik Indonesia . Lomba-lomba, tirakatan, pementasan, lsp. Keluarga Alumni Universitas Gajah Mada ( Kagama ) Jawa Timur taun iki ( sasi Agustus 2015 ) lelungan bareng menyang Alas Purwo, Banyuwangi, saperlu ngeculke ewon tukik ( anak penyu ). Rasa syukur dadi bangsa sing

mardika diwujudake kanthi mardikakake makluk liya sing uga bagean saka alam Nuswantara.

Kanthi tema “ Kagama Tukik Merdeka “, peserta lan panitia budhal bareng saka Surabaya, numpak sepur. Tekan Banyuwangi dipapag dening anggota Kagama sing dedunung ing kana. “ Kejaba anggota Kagama, acara iki uga tinarbuka kanggo kancane anggota lan kulawargane. Yen ngajak anak malah prayoga, amarga bisa menehi wawasan bab pelestarian alam, “ jlentrehe ketua panitia Destina Kawanti. Bab kasebut sing ditindakake Ranti, anggota Kagama Jatim saka Sidoarjo, “ Aku ngajak anakku tetelune, amrih sinau langsung bab alam, uga bisa nuwuhake tresna marang sapepadhaning urip,” kandhane.

Kejaba saka Jawa timur, ana anggota lan kerabat Kagama saka Ngayogyakarta kang uga ngregengake acara iki, yaiku Munawar, Ika, Agung, Bondan, Zamzani, lan Dhika. Wong-wong mau melu antusias amarga nalika ing Jogja wis akrab karo penangkaran tukik.

Ewon tukik sing diculake ing gisiking Ngagelan, Alas Purwo, mau ana telung jinis tukik , yaiku tukik ijo, tukik klawu, lan tukik sisik. Sabenere ana patang jinis, nanging jinis kapapat yaiku tukik blimbing, taun iki ora tekan ndharatan, dadi ora ditemokake endhoge.

Tukik-tukik mau sing lagi netes, ana sing umur sedina nganti telung dina. Olehe netesake semi alami. Yaiku diprenahake dening manungsa nanging dipapanake ing lemah/alam. Carane, saben wengi endhog tukik dijupuki dening staf Taman Nasional (TN) Alas Purwo, saka jam wolu bengi nganti kliwat tengah bengi. Banjur endhog mau diurugi ing panggonan sing wis dicepakake. Ana pagere lan uga wuwungane. “ Yen panggonane tinarbuka, bisa dicolongi menyawak utawa kethek, “ kandhane Ujang Wisnu Barata salah sijine staf TN Alas Purwo. Yen tukik-tukik mau wis netes terus dipindhah menyang panggonan ing sandhinge. Ing kono ana kolame, lan ana saperangan tukik sing wis rada gedhe. Dene sing bayi-bayi mau terus diculake menyang segara. Olehe ngeculake wayah esuk, nalika laut durung pasang.

( PS, No. 35, 29 Agustus 2015 )

 

 

B.      Negesi Tembung

1.     mahargya       : mengeti

2.     tirakatan         : wungon, melekan kanggo sawijining kepentingan (tirakat : prihatin)

3.     dedunung       : manggon

4.     prayoga          : becik, apik

5.     jlentrehe         : ujare, keterangane

6.     amrih             : supaya

7.     ngregengake : ngramekake

8.     maneka          : ...................................................................................................

9.     dipapag          : ...................................................................................................

10.  tirakatan         : ...................................................................................................

11.  gisiking          : ...................................................................................................

12.  antusias          : ...................................................................................................

13.  penangkaran : ...................................................................................................

14.  tinarbuka        : ...................................................................................................

1515. wuwungane     : ...................................................................................................

C.     Nulis Pokok-pokok Berita

Para siswa wis maca lan mangsuli pitakone pawarta kang asesirah “ Kagama Jawa Timur Ngeculake Ewon Tukik ing Alas Purwo “. Ateges para siswa wis ngerteni apa isine pawarta mau.

Sing diarani pawarta yaiku laporan ngenani sawijining prastawa utawa kedadean. Pawarta bisa ditemokake neng endi-endi. Bisa lumantar TV, radio, media cetak, lan internet. Isine pawarta iku mujudake fakta-fakta. Yen pawarta ora ngandhut fakta ateges padha karo pawarta sing ngayawara utawa disebut “ gosip “, ora bisa diugemi kanyatane. Kanggo mbuktekake anane fakta-fakta ing sajerone pawarta, bisa kanthi gawe pitakonan :

Apa Sapa Kapan Ing endi Kenangapa Kepiye

  

Pitakon	Fakta sing digoleki
1. Apa	Kanggo nakokake prastawa sing kedadean
2. Sapa	Kanggo nakokake wong/ paraga sing kawogan ing prastawa mau
3. Kapan	Kanggo nakokake wektu kedadeane prastawa
4. Ing endi	Kanggo nakokake panggonan kedadeane prastawa
5. Kenangapa	Kanggo nakokake jalaran/ sebabe prastawa mau kedadean
6. Kepiye	Kanggo nakokake prosese prastawa mau kedadean

 Saupama pitakon-pitakon mau diterapake ing pawarta                                                                              “ Kagama Jawa Timur Ngeculake Ewon Tukik ing Alas Purwo “, bisa dijlentrehake mangkene :

Apa	Kagama Jawa Timur mengeti dina kamardikan kanthi kegiyatan nguculake ewon tukik ing Taman Nasional Alas Purwo.
Sapa	Paraga sing mandhegani yaiku ketua panitia Destina Kawanti lan anggota Kagama liyane kalebu anggota saka Yogya uga Staf Taman Nasional Ujang Wisnu Barata.
Kapan	Kegiatan mau dileksanakake mbarengi karo pengetan kamardikan Indonesia sasi Agustus 2015
Ing endi	Kegiatan mau manggon ing Taman Nasional Alas Purwo

Kenangapa	Tujuane kegiatan mau saperlu melu partisipasi pelestarian alam ( kalebu kewan penyu ) lan nuwuhake tresna marang sapepadhane urip.
Kepiye	Lumakune kegiyatan, para anggota Kagama mangkat bebarengan saka Surabaya menyang Banyuwangi banjur tumuju ing Taman Nasional Alas Purwa. Lan ing kana banjur ngeculake ewon tukik ing gisik Ngagelan Alas Purwo.

D.     Gawe lan mekarake Cengkorongan Teks Pawarta

 Nulis teks pawarta carane ora beda adoh karo nulis karangan liyane. Mung wae iki dudu karangan, nanging sawijining prastawa sing kedadean tenan. Supaya tulisanmu bisa runtut mula becike sadurunge nulis nggawe cengkorongan utawa kerangka luwih dhisik banjur dimekarake dadi tulisan. Cengkorongan mau kudu ngandhut jawaban saka pitakon apa, sapa, kapan, ing endi, kenangapa, lan kepiye, sing mujudake perangan penting ing sajerone pawarta. Kajaba iku, uga kudu digatekake unsur-unsur panulise pawarta ing ngisor iki :

 

 Unsur-unsur Panulise Pawarta:

1.     Unsur Aktual

Pawarta sing arep koktulis becike mujudake prastawa sing lagi bae kedadean, isih dadi kembang lambe, diomongake wong akeh.

2.     Unsur Faktual

sawijining tokoh.

Pawarta sing koktulis kudu adhedhasar fakta utawa nyata, dudu pangangen-angen, rekayasa, utawa karangan. Bisa saka kedadean nyata, panemu utawa pangandikan

3.     Unsur Wigati/ Penting

Unsur penting iki ana loro, sepisan: yen pawarta iku ngenani panemu utawa pangandikan sawijining tokoh, tokoh mau kudu wong sing penting, sing dikenal, dipercaya, lan dadi panutane masyarakat. Kapindho, pawarta sing katulis ana gegayutane utawa mumpangate kanggo wong akeh.

4.     Unsur Narik Kawigaten

Pawarta mau bisa narik kawigaten, ndadekake wong kepengin ngerti, kepengin maca, upamane prastawa sing aneh, prastawa sing aweh panglipur, ngandhut nilai kamanungsan, pendidikan, politik, kriminal, lan liyane.

E.      Maca pawarta

Mesthine para siswa wis kerep nonton tayangan berita ing televisi. Kepiye panemumu tumprap para penyiare? Carane maca mesthi apik, lancar, luwes, lan kepenak dirungokake. Sadurunge dadi penyiar sing gamben kaya ngono, butuh latihan sing temenanan. Uga kudu ngerti bab apa bae sing kudu digatekake nalika maca pawarta. Wacanen pituduh iki !

Tehnik Maca Pawarta  :

1.     Lafal

: Cara pangucape vokal lan konsonan

2.     Tekanan/ Nada

: Munggah lan mudhune pangucape tembung ( tembung-tembung sing wigati bisa diwenehi tekanan sing luwih dhuwur )

3.     Intonasi

: Munggah mudhune lagune ukara.

4.     Jeda

: Mandhege ukara, ana werna 3:

-     Jeda dawa      ( . )

-     Jeda sedheng ( , )

-     Jeda cekak     ( spasi ing sela-selaning tembung/ frase )

5.     Volume

: Sora lan lirihe swara

6.     Tempo

: Cepet lan rindhike pamacane pawarta